Η υποχονδρία, γνωστή στη σύγχρονη ψυχιατρική ορολογία και ως διαταραχή άγχους ασθένειας, αποτελεί μια ψυχική διαταραχή που εντάσσεται στο φάσμα των σωματόμορφων διαταραχών. Χαρακτηρίζεται από επίμονη και υπερβολική ανησυχία για τη σωματική υγεία, καθώς και από έντονο φόβο ότι το άτομο πάσχει από σοβαρή οργανική νόσο.

Παρότι η περιστασιακή ανησυχία για την υγεία είναι φυσιολογική, στην υποχονδρία ο φόβος είναι δυσανάλογος, επίμονος και επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.

Τι είναι η Υποχονδρία

Βασικό χαρακτηριστικό της υποχονδρίας είναι η παρερμηνεία φυσιολογικών ή ήπιων σωματικών αισθήσεων ως ενδείξεων σοβαρής παθολογικής κατάστασης. Τα συμπτώματα που βιώνει το άτομο:

• δεν οφείλονται σε αποδεδειγμένη οργανική νόσο,
• δεν σχετίζονται με χρήση ουσιών (αλκοόλ, φάρμακα, ναρκωτικά),
• δεν εξηγούνται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή.

Παρά τις επανειλημμένες ιατρικές εξετάσεις που επιβεβαιώνουν τη σωματική υγεία, η ανησυχία επιμένει ή και εντείνεται.

Συμπτώματα της Υποχονδρίας

Τα άτομα με υποχονδρία:

• ασχολούνται υπερβολικά με σωματικές αισθήσεις (πόνο, παλμούς, ζάλη, κόπωση),
• ερμηνεύουν τις αισθήσεις αυτές ως σημάδια σοβαρής ασθένειας,
• αναζητούν συχνά ιατρικές εξετάσεις ή διαβεβαιώσεις,
• δυσκολεύονται να καθησυχαστούν από αρνητικά ιατρικά αποτελέσματα.

Οι φόβοι αυτοί βιώνονται ως απολύτως λογικοί και ρεαλιστικοί από το ίδιο το άτομο, το οποίο συχνά δεν κατανοεί γιατί το περιβάλλον του αμφισβητεί τις ανησυχίες του.

Συναισθηματικές και Ψυχολογικές Επιπτώσεις

Η υποχονδρία συνοδεύεται συχνά από:

• έντονο άγχος,
• καταθλιπτική διάθεση,
• συναισθήματα ανασφάλειας, θυμού ή απογοήτευσης.

Η συνεχής ενασχόληση με την υγεία δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο ανησυχίας, σωματικής έντασης και περαιτέρω ενίσχυσης των φόβων. 

Επιπτώσεις στη Λειτουργικότητα και στην Καθημερινή Ζωή

Η διαταραχή μπορεί να επηρεάσει σοβαρά:

• την προσωπική και οικογενειακή ζωή
• τις κοινωνικές σχέσεις
• την επαγγελματική δραστηριότητα

Δεν είναι σπάνιες οι συχνές απουσίες από την εργασία, είτε λόγω υποτιθέμενων ασθενειών είτε λόγω επαναλαμβανόμενων ιατρικών εξετάσεων, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω την ψυχολογική κατάσταση του ατόμου.

Γνωστικοί Παράγοντες και Αίτια

Τα άτομα με υποχονδρία έχουν συχνά αναπτύξει δυσλειτουργικές και μη ρεαλιστικές πεποιθήσεις για την υγεία, οι οποίες βασίζονται:

• σε προσωπικές εμπειρίες ασθένειας
• σε σοβαρή νόσο συγγενικού προσώπου
• σε τραυματικά ή αγχογόνα γεγονότα ζωής

Σε περιόδους αυξημένου στρες, οι πεποιθήσεις αυτές ενεργοποιούνται και οδηγούν σε έναν προκατειλημμένο τρόπο σκέψης, όπου:

• δίνεται έμφαση μόνο στις πληροφορίες που επιβεβαιώνουν την ασθένεια,
• αγνοούνται ή υποτιμώνται τα στοιχεία καλής υγείας.

Ο Ρόλος του Άγχους και του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος

Η λανθασμένη ερμηνεία των σωματικών αισθήσεων προκαλεί αυτόματες αρνητικές σκέψεις, οι οποίες συνοδεύονται από άγχος. Το άγχος ενεργοποιεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα, προκαλώντας φυσιολογικές αντιδράσεις (ταχυκαρδία, εφίδρωση, δύσπνοια).

Οι αντιδράσεις αυτές εκλαμβάνονται ως νέες «αποδείξεις» ασθένειας, ενισχύοντας έναν φαύλο κύκλο άγχους, κατάθλιψης και συναισθηματικής έντασης.

Αντιμετώπιση της Υποχονδρίας

Η αντιμετώπιση της υποχονδρίας είναι συνδυαστική και περιλαμβάνει:

• ψυχοθεραπευτική παρέμβαση, με στόχο την αναγνώριση και αναδόμηση των δυσλειτουργικών σκέψεων,
• φαρμακευτική αγωγή, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, κυρίως για τη διαχείριση του άγχους ή της κατάθλιψης,
• εκπαίδευση του ατόμου στη διαχείριση του άγχους και των σωματικών αισθήσεων.

Η έγκαιρη και σωστά δομημένη παρέμβαση μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής και τη λειτουργικότητα του ατόμου.