Η διάσειση εγκεφάλου αποτελεί μία μορφή ήπιας τραυματικής εγκεφαλικής κάκωσης (mild traumatic brain injury – mTBI) που μπορεί να προκληθεί από άμεσο χτύπημα στο κεφάλι ή από απότομη επιτάχυνση και επιβράδυνση του σώματος, με αποτέλεσμα τη μεταφορά δυνάμεων στον εγκέφαλο. Η διάσειση προκαλεί συνήθως παροδική διαταραχή της λειτουργίας του εγκεφάλου και μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, τη μνήμη, την ισορροπία, τον ύπνο, τη διάθεση και τη γενικότερη καθημερινή λειτουργικότητα. Η απώλεια συνείδησης δεν είναι απαραίτητη για να υπάρχει διάσειση. Πολλοί ασθενείς παραμένουν σε πλήρη εγρήγορση μετά τον τραυματισμό, αλλά παρουσιάζουν πονοκέφαλο, ζάλη, σύγχυση ή άλλα συμπτώματα.

Συμπτώματα της Διάσεισης Εγκεφάλου

Τα συμπτώματα της διάσεισης διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή. Μπορεί να εμφανιστούν αμέσως μετά τον τραυματισμό ή να γίνουν περισσότερο εμφανή μέσα στις επόμενες ώρες ή ημέρες.

Σωματικά Συμπτώματα

Μπορεί να περιλαμβάνουν:

• πονοκέφαλο
• ζάλη ή ίλιγγο
• ναυτία ή έμετο
• αστάθεια ή προβλήματα ισορροπίας
• ευαισθησία στο φως
• ευαισθησία στους ήχους
• θολή όραση
• αίσθημα κόπωσης ή μειωμένης ενέργειας
• αίσθημα «πίεσης» ή βάρους στο κεφάλι

Συγκέντρωση, Σκέψη και Μνήμη

Μετά από διάσειση μπορεί να εμφανιστούν προσωρινές γνωστικές δυσκολίες, όπως:

• δυσκολία συγκέντρωσης
• μειωμένη προσοχή
• δυσκολία στη μνήμη πρόσφατων γεγονότων
• βραδύτερη επεξεργασία πληροφοριών
• αίσθημα μειωμένης διαύγειας
• δυσκολία στην επίλυση προβλημάτων
• δυσκολία στη λήψη αποφάσεων

Ορισμένοι ασθενείς περιγράφουν ότι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να σκεφτούν, να διαβάσουν ή να ολοκληρώσουν εργασίες που προηγουμένως πραγματοποιούσαν εύκολα.

Διαταραχές Ύπνου μετά από Διάσειση

Η διάσειση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον ύπνο.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• δυσκολία στην έναρξη του ύπνου
• συχνές αφυπνίσεις
• υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας
• μεγαλύτερη ανάγκη για ύπνο
• μικρότερη διάρκεια ύπνου
• αίσθημα κόπωσης ακόμη και μετά από επαρκή ύπνο

Η ποιότητα του ύπνου αποτελεί σημαντικό παράγοντα κατά τη διαδικασία αποκατάστασης.

Διάθεση και Συμπεριφορά μετά από Διάσειση

Μετά από έναν τραυματισμό στο κεφάλι μπορεί επίσης να εμφανιστούν αλλαγές στη διάθεση και στη συμπεριφορά.

Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• ευερεθιστότητα
• νευρικότητα
• άγχος
• συναισθηματική ευαισθησία
• μεταβολές της διάθεσης
• μειωμένη ανοχή στο στρες
• αίσθημα θλίψης ή απογοήτευσης

Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να αποτελούν μέρος της συνολικής κλινικής εικόνας της διάσεισης και πρέπει να αξιολογούνται μαζί με τα υπόλοιπα νευρολογικά και σωματικά συμπτώματα.

Απώλεια Συνείδησης και Διάσειση

Μία συχνή παρανόηση είναι ότι για να υπάρχει διάσειση πρέπει ο ασθενής να έχει χάσει τις αισθήσεις του. Στην πραγματικότητα, η διάσειση μπορεί να συμβεί χωρίς απώλεια συνείδησης. Μετά τον τραυματισμό μπορεί να υπάρχει προσωρινή σύγχυση, αποπροσανατολισμός, αδυναμία ανάκλησης των γεγονότων πριν ή μετά την κάκωση ή αίσθημα ότι ο ασθενής παρουσιάζει αίσθημα ζάλης ή μειωμένης νοητικής διαύγειας» Η παρουσία ή απουσία απώλειας συνείδησης αποτελεί μόνο ένα από τα στοιχεία που αξιολογούνται κατά τη νευρολογική εξέταση.

Διάγνωση της Διάσεισης Εγκεφάλου

Η διάγνωση της διάσεισης εγκεφάλου είναι κυρίως κλινική και βασίζεται:

• στον μηχανισμό του τραυματισμού
• στα συμπτώματα που εμφανίστηκαν μετά την κάκωση
• στη νευρολογική εξέταση
• στην αξιολόγηση της μνήμης και της συγκέντρωσης
• στην αξιολόγηση της ισορροπίας και του συντονισμού
• στην παρουσία ή απουσία άλλων νευρολογικών σημείων

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η παρακολούθηση της εξέλιξης των συμπτωμάτων κατά τις ώρες και ημέρες μετά τον τραυματισμό.

Αξονική και Μαγνητική Τομογραφία μετά από Διάσειση

Η διάσειση αφορά κυρίως λειτουργική διαταραχή του εγκεφάλου και επομένως η Αξονική Τομογραφία (CT) ή η συμβατική Μαγνητική Τομογραφία (MRI) μπορεί να είναι φυσιολογικές. Η Αξονική Τομογραφία Εγκεφάλου δεν χρησιμοποιείται για να «επιβεβαιώσει» μία απλή διάσειση. Χρησιμοποιείται όταν, βάσει της κλινικής εικόνας, χρειάζεται να αποκλειστούν σοβαρότερες τραυματικές βλάβες, όπως ενδοκρανιακή αιμορραγία ή κάταγμα. Η Μαγνητική Τομογραφία Εγκεφάλου μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επιμένουν, η κλινική εικόνα είναι άτυπη ή υπάρχει υποψία άλλης εγκεφαλικής βλάβης. Η ανάγκη για απεικονιστικό έλεγχο καθορίζεται εξατομικευμένα μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Σημεία που Απαιτούν Άμεση Ιατρική Εκτίμηση μετά από Κάκωση Κεφαλής

Μετά από τραυματισμό στο κεφάλι, ορισμένα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρότερη εγκεφαλική κάκωση και απαιτούν άμεση επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.

Τέτοια συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• πονοκέφαλο που επιδεινώνεται σημαντικά
• επαναλαμβανόμενους εμέτους
• αυξανόμενη υπνηλία ή δυσκολία αφύπνισης
• επιδείνωση της σύγχυσης ή του αποπροσανατολισμού
• σπασμούς
• αδυναμία ή μούδιασμα σε άκρο
• διαταραχή της ομιλίας
• σημαντική διαταραχή της βάδισης ή του συντονισμού
• άνισο μέγεθος των κορών
• απώλεια συνείδησης ή επιδείνωση του επιπέδου συνείδησης
• ασυνήθιστη ή έντονη αλλαγή στη συμπεριφορά

Η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε μία απλή διάσειση.

Θεραπεία και Αντιμετώπιση της Διάσεισης Εγκεφάλου

Η αντιμετώπιση της διάσεισης εγκεφάλου εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, την ηλικία, τις καθημερινές δραστηριότητες και τις ανάγκες του κάθε ασθενούς. Στις πρώτες ημέρες μετά την κάκωση συνιστάται συνήθως μία σύντομη περίοδος σχετικής σωματικής και γνωστικής ανάπαυσης. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πλήρη ακινησία, παραμονή στο κρεβάτι ή απομόνωση από κάθε δραστηριότητα μέχρι να εξαφανιστούν όλα τα συμπτώματα. Αντίθετα, μετά την αρχική περίοδο σχετικής ανάπαυσης, ενθαρρύνεται η σταδιακή επιστροφή σε ελαφρές καθημερινές δραστηριότητες, εφόσον αυτές δεν προκαλούν σημαντική ή παρατεταμένη επιδείνωση των συμπτωμάτων.

Επιστροφή στην Εργασία, το Σχολείο και τις Καθημερινές Δραστηριότητες

Η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες πρέπει να γίνεται σταδιακά και εξατομικευμένα.

Ανάλογα με τα συμπτώματα μπορεί προσωρινά να χρειαστούν:

• περισσότερα διαλείμματα
• μικρότερη διάρκεια εργασίας ή μελέτης
• περιορισμός απαιτητικών γνωστικών δραστηριοτήτων
• προσαρμογή της χρήσης οθονών όταν επιδεινώνουν τα συμπτώματα
• αποφυγή δραστηριοτήτων με κίνδυνο νέου τραυματισμού στο κεφάλι
• σταδιακή αύξηση της σωματικής δραστηριότητας

Η ήπια αερόβια δραστηριότητα μπορεί να εισάγεται σταδιακά όταν είναι ανεκτή. Η πλήρης επιστροφή σε αθλήματα ή δραστηριότητες με κίνδυνο σύγκρουσης ή πτώσης απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή και πρέπει να γίνεται σύμφωνα με κατάλληλο πρωτόκολλο επιστροφής στη δραστηριότητα.

Φαρμακευτική Αντιμετώπιση μετά από Διάσειση

Δεν υπάρχει συγκεκριμένο φάρμακο που να «θεραπεύει» τη διάσειση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπτωματική φαρμακευτική αγωγή για προβλήματα όπως ο πονοκέφαλος, η ναυτία, οι διαταραχές του ύπνου ή άλλα επίμονα συμπτώματα. Η επιλογή της θεραπείας πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη τον χρόνο που έχει περάσει από τον τραυματισμό, τα συμπτώματα και το συνολικό ιατρικό ιστορικό.

Επίμονα Συμπτώματα μετά από Διάσειση

Στους περισσότερους ασθενείς τα συμπτώματα βελτιώνονται σταδιακά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να επιμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Τα επίμονα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• πονοκέφαλο
• ζάλη
• προβλήματα ισορροπίας
• κόπωση
• δυσκολία συγκέντρωσης
• προβλήματα μνήμης
• ευαισθησία στο φως ή στους ήχους
• διαταραχές ύπνου
• άγχος ή μεταβολές της διάθεσης

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν, χρειάζεται επανεκτίμηση ώστε να εντοπιστούν οι παράγοντες που τα διατηρούν και να σχεδιαστεί πιο στοχευμένη αντιμετώπιση. Ανάλογα με την κλινική εικόνα μπορεί να χρειαστεί αιθουσαία αποκατάσταση, αντιμετώπιση κεφαλαλγίας, αξιολόγηση των διαταραχών ύπνου, γνωστική υποστήριξη ή άλλες εξειδικευμένες παρεμβάσεις.

Επαναλαμβανόμενες Διασείσεις

Η αποφυγή ενός δεύτερου τραυματισμού πριν από την πλήρη αποκατάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι επαναλαμβανόμενες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, ιδιαίτερα σε αθλητές ή άτομα που εκτίθενται συστηματικά σε χτυπήματα στο κεφάλι, μπορεί να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο μακροχρόνιων νευρολογικών προβλημάτων. Η χρόνια τραυματική εγκεφαλοπάθεια (CTE) έχει συσχετιστεί κυρίως με μακροχρόνια έκθεση σε επαναλαμβανόμενες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και επαναλαμβανόμενα χτυπήματα στο κεφάλι. Δεν πρέπει, ωστόσο, να θεωρείται αναπόφευκτη συνέπεια μίας ή λίγων μεμονωμένων διασείσεων.

Πρόγνωση της Διάσεισης Εγκεφάλου

Η πρόγνωση μετά από μία απλή διάσειση είναι γενικά πολύ καλή. Οι περισσότεροι ασθενείς παρουσιάζουν σταδιακή υποχώρηση των συμπτωμάτων και επιστρέφουν στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Ο χρόνος αποκατάστασης διαφέρει από άτομο σε άτομο και μπορεί να επηρεάζεται από τη βαρύτητα των αρχικών συμπτωμάτων, προηγούμενες διασείσεις, ημικρανία, προβλήματα ύπνου και άλλους ατομικούς παράγοντες.

Νευρολογική Παρακολούθηση μετά από Διάσειση

Η νευρολογική επανεκτίμηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, επιδεινώνονται, παραμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ή δυσκολεύουν την επιστροφή στην εργασία, στο σχολείο ή στις καθημερινές δραστηριότητες. Η έγκαιρη διάγνωση και σωστή αντιμετώπιση της διάσεισης εγκεφάλου, σε συνδυασμό με τη σταδιακή επιστροφή στις δραστηριότητες και την κατάλληλη παρακολούθηση, μπορούν να συμβάλουν στην ασφαλή και αποτελεσματική αποκατάσταση μετά από έναν τραυματισμό στο κεφάλι.