Η οσφυϊκή δισκοπάθεια και η οσφυϊκή δισκοκήλη αποτελούν συχνές παθήσεις της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και μπορεί να προκαλέσουν πόνο στη μέση, ισχιαλγία, μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αδυναμία στο πόδι. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται ανάμεσα στους σπονδύλους και λειτουργούν ως ελαστικά «μαξιλάρια», συμβάλλοντας στην απορρόφηση των κραδασμών και στην κινητικότητα της σπονδυλικής στήλης. Με την πάροδο του χρόνου ή μετά από μηχανική καταπόνηση, ένας μεσοσπονδύλιος δίσκος μπορεί να παρουσιάσει εκφυλιστικές αλλοιώσεις, προβολή ή κήλη. Όταν το δισκικό υλικό ερεθίζει ή πιέζει μία νευρική ρίζα, μπορεί να προκληθεί οσφυϊκή ριζοπάθεια, με πόνο και άλλα νευρολογικά συμπτώματα που επεκτείνονται από τη μέση προς το πόδι.
Οσφυϊκή Δισκοπάθεια και Οσφυϊκή Δισκοκήλη
Οι όροι δισκοπάθεια και δισκοκήλη χρησιμοποιούνται συχνά μαζί, αλλά δεν περιγράφουν ακριβώς την ίδια κατάσταση. Η οσφυϊκή δισκοπάθεια αναφέρεται γενικότερα σε εκφυλιστικές ή άλλες αλλοιώσεις ενός ή περισσότερων μεσοσπονδύλιων δίσκων της οσφυϊκής μοίρας. Η οσφυϊκή δισκοκήλη εμφανίζεται όταν μέρος του υλικού του μεσοσπονδύλιου δίσκου μετατοπίζεται πέρα από τα φυσιολογικά του όρια. Ανάλογα με το μέγεθος και τη θέση της δισκοκήλης, μπορεί να υπάρξει ερεθισμός ή πίεση μιας γειτονικής νευρικής ρίζας. Είναι σημαντικό ότι η παρουσία δισκοπάθειας ή δισκοκήλης σε μία Μαγνητική Τομογραφία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτή αποτελεί την αιτία του πόνου. Παρόμοιες αλλοιώσεις μπορεί να υπάρχουν και σε άτομα χωρίς συμπτώματα. Για τον λόγο αυτό, τα απεικονιστικά ευρήματα πρέπει πάντοτε να αξιολογούνται σε συνδυασμό με τα συμπτώματα και τη νευρολογική εξέταση.
Συμπτώματα της Οσφυϊκής Δισκοπάθειας
Τα συμπτώματα της οσφυϊκής δισκοπάθειας και δισκοκήλης διαφέρουν ανάλογα με τη θέση και τη σοβαρότητα της βλάβης και το εάν υπάρχει πίεση ή ερεθισμός κάποιας νευρικής ρίζας.
Μπορεί να περιλαμβάνουν:
- πόνο στη μέση
- πόνο που επεκτείνεται στον γλουτό και το πόδι
- ισχιαλγία
- μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στο πόδι ή στα δάκτυλα
- αίσθημα καύσου ή ηλεκτρικού ρεύματος κατά μήκος του ποδιού
- μυϊκή αδυναμία στο κάτω άκρο
- δυσκολία στη βάδιση σε σοβαρότερες περιπτώσεις
- επιδείνωση του πόνου με συγκεκριμένες κινήσεις, βήχα ή φτέρνισμα
Όταν υπάρχει προσβολή νευρικής ρίζας, η κατανομή του πόνου, του μουδιάσματος ή της αδυναμίας μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό του νεύρου που έχει επηρεαστεί.
Ισχιαλγία και Οσφυϊκή Ριζοπάθεια
Η ισχιαλγία περιγράφει συνήθως πόνο που ξεκινά από τη μέση ή τον γλουτό και επεκτείνεται προς το κάτω άκρο, ακολουθώντας την πορεία του ισχιακού νεύρου ή των νευρικών ριζών που το σχηματίζουν. Μία από τις συχνότερες αιτίες είναι η οσφυϊκή δισκοκήλη, η οποία μπορεί να προκαλέσει πίεση ή φλεγμονώδη ερεθισμό μιας νευρικής ρίζας. Η οσφυϊκή ριζοπάθεια μπορεί να προκαλέσει όχι μόνο πόνο αλλά και αισθητικές διαταραχές, μειωμένα αντανακλαστικά ή μυϊκή αδυναμία. Η παρουσία αντικειμενικής μυϊκής αδυναμίας είναι ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα και χρειάζεται νευρολογική αξιολόγηση.
Αίτια και Παράγοντες Κινδύνου
Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι υφίστανται φυσιολογικές μεταβολές με την ηλικία. Σταδιακά μπορεί να μειωθεί η περιεκτικότητά τους σε νερό και η ελαστικότητά τους, με αποτέλεσμα να γίνονται περισσότερο ευάλωτοι σε εκφυλιστικές αλλοιώσεις.
Παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων στους οσφυϊκούς δίσκους περιλαμβάνουν:
- αυξημένη ηλικία και εκφυλιστικές αλλοιώσεις
- επαναλαμβανόμενη μηχανική καταπόνηση της μέσης
- άρση βαρέων αντικειμένων με λανθασμένη τεχνική
- επαγγέλματα με συχνή κάμψη ή περιστροφή του κορμού
- παρατεταμένη καθιστική θέση
- αυξημένο σωματικό βάρος
- κάπνισμα
- γενετική προδιάθεση
- μειωμένη φυσική δραστηριότητα σε ορισμένες περιπτώσεις
Μία δισκοκήλη μπορεί επίσης να εμφανιστεί μετά από απότομη κίνηση ή έντονη μηχανική επιβάρυνση, αν και σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο τραυματικό γεγονός.
Διάγνωση της Οσφυϊκής Δισκοπάθειας και Ριζοπάθειας
Η διάγνωση της οσφυϊκής δισκοπάθειας και οσφυϊκής ριζοπάθειας βασίζεται αρχικά στο ιατρικό ιστορικό και στη λεπτομερή κλινική και νευρολογική εξέταση. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η κατανομή του πόνου, η παρουσία μουδιάσματος ή αδυναμίας και η επίδραση των συμπτωμάτων στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:
Νευρολογική εξέταση: Αξιολογούνται η μυϊκή ισχύς, τα αντανακλαστικά, η αισθητικότητα, η βάδιση και άλλες λειτουργίες που μπορεί να επηρεάζονται από πίεση των νευρικών ριζών.
Μαγνητική Τομογραφία Οσφυϊκής Μοίρας (MRI): Μπορεί να απεικονίσει τους μεσοσπονδύλιους δίσκους, τις νευρικές ρίζες και άλλες δομές της σπονδυλικής στήλης και να αναδείξει πιθανή δισκοκήλη ή άλλη αιτία νευρικής πίεσης.
Ηλεκτρομυογράφημα και Μελέτη Αγωγιμότητας Νεύρων (EMG/NCS): Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει στην επιβεβαίωση μιας ριζοπάθειας, στην εκτίμηση της σοβαρότητάς της και στη διαφοροδιάγνωση από περιφερική νευροπάθεια ή άλλες νευρολογικές παθήσεις.
Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής με οσφυαλγία άμεσα Μαγνητική Τομογραφία ή ηλεκτρομυογράφημα. Η ανάγκη για περαιτέρω εξετάσεις καθορίζεται από τα συμπτώματα και τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης.
Θεραπεία της Οσφυϊκής Δισκοπάθειας
Η θεραπεία της οσφυϊκής δισκοπάθειας και δισκοκήλης εξατομικεύεται ανάλογα με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, την παρουσία νευρολογικού ελλείμματος και τα απεικονιστικά ευρήματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχουν σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα, η αρχική αντιμετώπιση είναι συντηρητική.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
- κατάλληλη φαρμακευτική αντιμετώπιση του πόνου
- θεραπεία νευροπαθητικού πόνου όταν υπάρχει σχετική ένδειξη
- φυσιοθεραπεία
- σταδιακή επιστροφή στη φυσική δραστηριότητα
- εξατομικευμένες ασκήσεις ενδυνάμωσης και κινητικότητας
- εργονομικές προσαρμογές και σωστή μηχανική του σώματος
Η παρατεταμένη ακινησία συνήθως δεν αποτελεί την καλύτερη αντιμετώπιση. Η διατήρηση κατάλληλης δραστηριότητας, όταν είναι ασφαλής και ανεκτή, αποτελεί σημαντικό μέρος της αποκατάστασης. Σε περιπτώσεις επίμονου ριζιτικού πόνου, μπορεί να εξεταστεί η εφαρμογή εξειδικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων.
Ενδείξεις για Χειρουργική Αντιμετώπιση
Οι περισσότερες περιπτώσεις οσφυϊκής δισκοκήλης δεν χρειάζονται χειρουργική επέμβαση.
Χειρουργική αξιολόγηση μπορεί όμως να απαιτηθεί όταν υπάρχει:
- σημαντική ή προοδευτική μυϊκή αδυναμία
- σοβαρός και επίμονος ριζιτικός πόνος παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία
- σημαντική πίεση νευρικής ρίζας που αντιστοιχεί στα κλινικά συμπτώματα
- σοβαρό νευρολογικό έλλειμμα
- σύνδρομο ιππουρίδας (cauda equina syndrome)
Η απόφαση για χειρουργική αντιμετώπιση βασίζεται στον συνδυασμό των συμπτωμάτων, της νευρολογικής εξέτασης, της διάρκειας του προβλήματος και των απεικονιστικών ευρημάτων.
Συμπτώματα που Χρειάζονται Άμεση Ιατρική Αξιολόγηση
Ορισμένα συμπτώματα σε ασθενή με πόνο στη μέση ή δισκοκήλη μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρή πίεση των νευρικών δομών και απαιτούν επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζονται:
- νέα ή ταχέως επιδεινούμενη αδυναμία στο ένα ή και στα δύο πόδια
- απώλεια ελέγχου της ούρησης ή της αφόδευσης
- δυσκολία στην έναρξη της ούρησης ή κατακράτηση ούρων
- μούδιασμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, του περινέου ή γύρω από τον πρωκτό
- σοβαρή διαταραχή της βάδισης
- έντονος πόνος μετά από σημαντικό τραυματισμό
- οσφυαλγία που συνοδεύεται από πυρετό ή άλλα σημαντικά συστηματικά συμπτώματα
Ιδιαίτερα ο συνδυασμός διαταραχής της ούρησης ή αφόδευσης, μουδιάσματος στην περιοχή του περινέου και αδυναμίας των κάτω άκρων μπορεί να υποδηλώνει σύνδρομο ιππουρίδας, το οποίο αποτελεί επείγουσα κατάσταση.
Νευρολογική Παρακολούθηση της Οσφυϊκής Ριζοπάθειας
Η παρακολούθηση είναι σημαντική όταν η οσφυϊκή δισκοπάθεια συνοδεύεται από ισχιαλγία, μούδιασμα ή μυϊκή αδυναμία, ώστε να αξιολογείται η πορεία των συμπτωμάτων και η λειτουργία των νευρικών ριζών. Η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να τροποποιείται ανάλογα με την ανταπόκριση στη συντηρητική θεραπεία και την εξέλιξη των νευρολογικών ευρημάτων. Η σωστή διάγνωση της οσφυϊκής δισκοπάθειας, δισκοκήλης και οσφυϊκής ριζοπάθειας, σε συνδυασμό με την εξατομικευμένη θεραπεία και την κατάλληλη αποκατάσταση, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του πόνου, στην αποκατάσταση της κινητικότητας και στη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής.