Η οδική ασφάλεια και η δημόσια υγεία αποτελούν δύο αλληλένδετους πυλώνες κάθε ευνομούμενης κοινωνίας. Στην Κύπρο, η εφαρμογή του Ναρκοτέστ στους δρόμους έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις.
Το ναρκοτεστ, αν το δούμε και από άλλη σκοπιά, δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο αστυνόμευσης, αλλά ως ευκαιρία για πιθανό «διακόπτη» και την ώθηση για την έναρξη μιας θεραπευτικής διαδικασίας που αλλάζει την πορεία της ζωής σε αρκετούς ανθρώπους.
Η Σκληρή Πραγματικότητα των Αριθμών
Τα στατιστικά στοιχεία στην Κύπρο δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Από την εφαρμογή του μέτρου το 2018, παρατηρείται μια ανησυχητική άνοδος:
- Θετικά Τεστ: Κάθε χρόνο εντοπίζονται περίπου 800 έως 1.100 οδηγοί θετικοί σε ναρκοτέστ.
- Οι «Πρωταγωνιστές»: Η κάνναβη παραμένει η κυρίαρχη ουσία (πάνω από 60%), ακολουθούμενη από την κοκαΐνη και τις μεθαμφεταμίνες (Crystal Meth), οι οποίες συνδέονται με ακραία επιθετική οδήγηση.
- Το Τίμημα σε Αίμα: Σχεδόν το 20-25% των θανατηφόρων οδικών συγκρούσεων στην Κύπρο σχετίζεται με τη χρήση ουσιών. Η επήρεια ναρκωτικών εκμηδενίζει τα αντανακλαστικά του νευρικού συστήματος, μετατρέποντας το όχημα σε φονικό όπλο.
Ο Σκοπός του Ναρκοτέστ: Πρόληψη και Έγκαιρος Εντοπισμός
Πρωταρχικός σκοπός είναι η πρόληψη των δυστυχημάτων. Ωστόσο, από ιατρικής σκοπιάς, το ναρκοτέστ λειτουργεί και ως μηχανισμός έγκαιρου εντοπισμού.
Πολλά άτομα, κυρίως της ηλικιακής ομάδας 20-39 ετών, έρχονται για πρώτη φορά αντιμέτωπα με τις συνέπειες της χρήσης μέσω ενός ελέγχου της Τροχαίας.
Το Νομικό Πλαίσιο και οι Ποινές στην Κύπρο
Η κυπριακή νομοθεσία είναι αυστηρή. Η οδήγηση υπό την επήρεια ναρκωτικών συνεπάγεται:
- Βαριές ποινές: Υψηλά χρηματικά πρόστιμα, βαθμούς ποινής και στέρηση της άδειας οδήγησης.
- Υποχρεωτικότητα: Η άρνηση παραχώρησης δείγματος σάλιου θεωρείται αυτόματα παραδοχή ενοχής και επιφέρει τις ίδιες ποινές.
- Φυλάκιση: Σε σοβαρές περιπτώσεις ή υποτροπές, η φυλάκιση είναι ορατό ενδεχόμενο.
Κίνητρα για Αλλαγή: Από την Τιμωρία στη Θεραπεία
Όλοι γνωρίζουμε ότι η εξάρτηση είναι μια νόσος του εγκεφάλου που επηρεάζει το σύστημα ανταμοιβής (ντοπαμίνη).
Η τιμωρία από μόνη της σπάνια θεραπεύει.
Στην περίπτωση θετικού ναρκοτεστ πιθανόν για πρώτη φορά ο χρήστης να κάνει απολογισμό της κατάστασης στην οποία βρίσκεται μέσα στην χρήση και μπορεί για πρώτη φορά να βοηθηθεί στην αυτογνωσία, δηλαδή να κατανοήσει που έχει οδηγηθεί μέσα από την χρήση ( κατάσταση υγείας, οικογένειας, οικονομικών, σχέσεων , καριέρας και εργασιακής ανέλιξης και άλλων παραγόντων, που επηρεάζουν άλλες πτυχές της ζωής του, οι οποίοι δεν φαίνονται καθαρά μέσα από την χρήση και την αναζήτηση της επόμενης δόσης.
Η αυτογνωσία από μόνη της μπορεί να οδηγήσει στην αναζήτηση κινήτρων, τα οποία μπορεί να είναι εξωτερικά Κίνητρα, όπως είναι η αποφυγή της φυλάκισης και η ανάκτηση της άδειας οδήγησης και εσωτερικά Κίνητρα, όπως είναι η αποκατάσταση της σωματικής και ψυχικής υγείας, η αποδέσμευση από τον εθισμό και η επιστροφή σε μια ζωή με νόημα.
Η Μεγάλη Διέξοδος: «Θεραπεία αντί Φυλάκισης»
Το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο της νομοθεσίας μας είναι η δυνατότητα παραπομπής σε θεραπευτικά προγράμματα. Βάσει του Περί Περίθαλψης και Μεταχείρισης Τοξικομανών Νόμου, ο χρήστης που εντοπίζεται θετικός έχει μια δεύτερη ευκαιρία: Να αποδείξει στο Δικαστήριο πως μετά το θετικό ναρκοτεστ εντάχθηκε σε Πρόγραμμα Αποτοξίνωσης/ Απεξάρτησης και είναι πλέον καθαρός από ουσίες ( Αυτό επιβεβαιώνεται από τεστ ούρων που γίνεται σε εγκεκριμένο χημείο μετά από έκτακτη ανάλυση ούρων).
Όλα αυτά είναι ελαφρυντικά στοιχεία και λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τα Δικαστήρια, όπου το θέμα Φυλάκισης θα προκύψει μόνο αν υπάρχουν και άλλα δεδομένα( Επανάληψη του ίδιου αδικήματος, σοβαρά δυστυχήματα και άλλα)
Στο Ιατρικό κέντρο Βερεσιέ προσφέρεται Εντατικό Τρίμηνο Πρόγραμμα εξωτερικής παραμονής ( το άτομο συνεχίζει να εργάζεται και επισκέπτεται το Ιατρικό Κέντρο ή δέχεται Βοήθεια μέσω της τεχνολογίας με καθημερινή επαφή μέσω τηλεφώνου).
Η θεραπεία συνδυάζει φαρμακοθεραπεία και Ψυχολογική στήριξη και περιλαμβάνει αποτοξίνωση για όλες τις ουσίες( κάνναβη, κοκαΐνη, κρύσταλ και άλλες) και απεξάρτηση με την βοήθεια Ψυχολόγου.
Επίσης αντιμετωπίζεται και το θέμα ης συννοσηρότητας, δηλαδή της ύπαρξης ταυτόχρονα εθισμού και ψυχικής διαταραχής, όπως είναι το άγχος, η κατάθλιψη ή ψύχωση.
Είναι γιαυτό που το ναρκοτέστ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως μέσο καταστολής, αλλά και ως μια πιθανή ευκαιρία για αλλαγή πορείας.